Türkçe




CEREBRAL PALSY (Spastik)

 
Ýzlenme 2877


Cerebral Paralizi’nin (CP) literatürde bir çok tanýmý vardýr. Ancak çok genel anlamýyla, doðum öncesi, doðum sýrasýnda ya da doðum sonrasý herhangi bir nedenle beynin hasar görmesi sonucu oluþan motor (ve bazý durumlarda mental) bozukluktur.

 

CP adale tonusunda bozukluk, anormal postür (duruþ bozukluðu) ve bozuk hareket görünümüyle karþýmýza çýkar. CP geliþimsel bir bozukluktur. Motor fonksiyonlarda bozukluðun yanýnda, duyu bozukluðu nistagmus, strabismus (gözde kayma, titreme gibi bozukluklar), zeka geriliði (mental retardasyon), davranýþ bozukluklarý, öðrenme güçlükleri, dil-konuþma bozukluklarý ve aðýz-diþ problemleri de görülebilir.

 

CP’nin tanýmý ve tedavisinde önemli bir araþtýrmacý fizyoterapist olan Bobath, CP’yi “henüz geliþmemiþ beyinde ortaya çýkan lezyonun santral (merkezi) sinir sistemi oluþumunu etkilemesi” olarak tanýmlamaktadýr.

 

Beyinde motor bölgenin (kol-bacaklarýn tam kullanýmý, yürüme, yemek yeme, merdiven çýkma gibi günlük yaþamý sürdürmeye yarayan hareket yeteneðini saðlayan beyin bölgesi) geliþimi 7-8 yaþlarýnda tamamlanýr. Hamilelik döneminin baþlangýcýndan 7-8 yaþlarýna kadar beyinde oluþabilecek herhangi bir problem bu bölgenin fonksiyon bozukluðu olarak karþýmýza çýkar. Ortaya çýkan tablo ise Cerebral Paralizi olarak adlandýrýlýr.

CP’de beyin hasarý ilerleyici deðildir. Fakat ortaya çýkan sorun ömür boyu devam eder.

 

CP’nin görülme sýklýðý hakkýnda çok net bilgiler olmamakla birlikte, ABD’de ölçülen oranlar dünya geneli için bir kýyaslama olanaðý verebilir; Amerika Serebral Paralizi Derneði’nin verilerine göre, ABD’de toplam nüfusun % 0.2’si (1000’de 2) CP’li. Buna göre ABD’de yaklaþýk 1.000.000 CP’li var. Bu rakama her yýl 5000-7000 bebek ekleniyor. Ülkemizde ise bu konuda yeterli ve güvenilir bir istatistik olmamakla birlikte, toplam nüfus içerisindeki CP’li oranýnýn % 1.66 (600’de 1) olduðu tahmin edilmektedir. Buna göre Türkiye’de yaklaþýk 700.000 CP’li bulunmaktadýr.

Türkiye’de oranlarýn fazla olmasý akraba evlilikleri, hamilelik döneminde geçirilen hastalýklarýn fazla olmasý ve bakým þartlarýnýn yetersizliði, doðum þartlarýnýn olumsuzluðu, bebek bakým hizmetlerinin yetersizliði, ilk çocukluk yýllarýnda bebeklerde bulaþýcý ve ateþli hastalýklarýn fazlalýðý ve beslenme yetersizliði gibi nedenlere baðlanmaktadýr.

 

NEDENLERÝ:

Doðum öncesi (Pre-natal) nedenler:

1-) Genetik durumlar

2-) Hamilelik döneminde geçirilen enfeksiyonlar

3-) Rubella, herpes.

4-) Fetal anoksi (Bebeðin anne karnýnda oksijensiz kalmasý; beyin kanamasýna neden olur.)

5-) Plesentanýn geliþim bozukluðu ya da erken ayrýlmasý

6-) Rh uyuþmazlýðý (eritroblasis fetalis, hemolitik anemi, hiperbilurunemi)

7-) Metabolik hastalýklar (diabetes mellitus, hamilelik toksemisi)

8-) Geliþimsel bozukluklar (vasküler ya da iskelet yapýda)

9-) Beslenme bozukluklarý

10-) Sigara, alkol ya da madde baðýmlýlýðý

12-) Annenin enzim veya L-Dopa tedavisi görmesi

13-) Akraba evlilikleri

14-) Annenin aldýðý ilaçlar (Zorunlu hallerde, doktor kontrolü dýþýndakiler)

15-) Hamilelik döneminde geçirilen týbbi müdahaleler (Diþ çekilmesi, operasyon, röntgen vb...)

 

Doðum sýrasýnda (Peri-natal) oluþan nedenler:

1-) Zor doðum (Anoksi), plesentanýn erken ayrýlmasý, plesenta previa, uzayan doðum.

2-) Ýlaç sedasyonuna baðlý asfiksi nedeniyle beyin kan damarlarýnda kompresyon ve yýrtýlma

3-) Prematüre (erken doðum), postmatüre (geç doðum)

4-) Kordon komplikasyonlarý

5-) Geliþ anomalileri (makat doðum, ayaktan geliþ)

6-) Forseps ya da vakumla doðum

 

Doðum sonrasý (post-natal) nedenler:

1-) Düþük doðum kilosu

2-) Vasküler hadiseler ve intrakranial hemoraj

3-) Kafa travmasý

4-) Ensefelopati

5-) Toksik durumlar

6-) Kardiak arreste baðlý anoksi

7-) Nöbetler (Konvülzyon, epilepsi)

8-) Tümör

9-) Viral ve bakteriyal beyin enfeksiyonlarý

10-) Sarýlýk (Hiperblirunemi)

11-) Menenjit

 

CEREBRAL PARALÝZÝDE TEDAVÝ VE REHABÝLÝTASYON:

CP, týbbi yaklaþým ve rehabilitasyon yaklaþýmý olarak iki yönlü ele alýnmalýdýr;

 

Týbbi yaklaþým teþhisle baþlar. CP teþhisi Pediatrik Nörolog baþta olmak üzere, ilgili hekimler tarafýndan konulur. CP’li hastada direk CP’ye yönelik etkin bir ilaç yoktur. Ancak hastalýkla seyreden konvülzyon (havaleler) ve epilepsi için yaygýn þekildi ilaç kullanýlmaktadýr. Bunun yanýnda kaslardaki aþýrý sertliði önlemek için de bazý ilaçlar kullanýlmaktadýr. Bu konuda ayrýntýlý bilgi çeþitli hastanelerin Pediatrik Nöroloji Servisi Hekimlerinden alýnabilir.

Rehabilitasyon yaklaþýmlarý : CP’li çocukta bir çok sorun bir araya gelerek aile ve çocuk için yaþamý güçleþtirir. Bu nedenle problemlerin iyi bir þekilde tanýmlanmasý çok önemlidir. Ancak bilimsel ve bilinçli yaklaþým CP’li çocuðun daha baðýmsýz bir yaþama kavuþmasýný saðlayabilir.

 

CP’li çocuðun klinik tablosu, CP’nin nedenine, lezyonun þiddetine, þekline ve diðer komplikasyonlarýn olup olmadýðýna baðlý olarak çocuktan çocuða farklýlýk gösterir. Bu nedenle her çocuðun tedavi ve rehabilitasyon programý farklýlýklar içerir.

 

CP’li çocuklarda görülen problemlerin en aza indirilmesi ve onlarýn topluma kazandýrýlmasý çok yönlü bir rehabilitasyon programýyla saðlanabilir. Ailenin eðitiminden, çocuðun fiziksel çevresinin düzenlenmesine kadar bir dizi sorun hesaba katýlmak ve rehabilitasyonun alaný içine dahil edilmek zorundadýr.

 

CP’li ÇOCUKTA REHABÝLÝTASYONUN AMAÇLARI:

1-) Çocuklarda görülen hareket bozukluklarýný en aza indirmek

2-) Oluþabilecek kas-iskelet sistemi bozukluklarýný önlemek, postür bozukluklarýnýn oluþmasýný engellemek

3-) Yapýlmasý gereken hareketlerde rol almasý gerekmeyen kas gruplarýnýn relaksasyonunu saðlayarak aktivitenin daha düzgün ve daha az efor harcayarak yapýlmasýný saðlamak.

4-) Kas gruplarý arasýndaki fonksiyonel dengeyi elde etmek.

5-) Mobiliteyi normal sýnýrlar içinde arttýrmak için kýsalmýþ veya zayýflamýþ kas gruplarýný iyileþtirmek.

6-) Çocuðu stimüle ederek daha düzgün bir vücut mekaniðine sahip olmasýný saðlamak.

7-) Vücut segmentlerinin kontrolü ve tüm vücut düzgünlüðünü saðlamak.

8-) Mümkün olduðunca en normal ve rahat solunum paternini geliþtirmek.

9-) Toraks kafesini mobilize ederek en iyi akciðer fonksiyonunu saðlamak.

10-) Çok az efor ile kontrollü bir solunum öðretmek.

11-) Sekresyonlarýn atýlmasýna yardýmcý olmak.

12-) Günlük yaþam aktivitelerinde baðýmsýz davranabilmeyi saðlamak

13-) Yardýmcý araç, gereç ve cihazlarý belirlemek

14-) Eðer CP tablosuna eþlik eden, görme, iþitme, konuþma ve zeka problemleri varsa bunlarýn en aza indirilmesini saðlamak

15-) Aile eðitimi vermek ve CP’li çocuðun eðitimi konusunda aileye yol göstermek

16-) CP’li çocuðun yaþayacaðý mekanlarýn düzenlemesine yapmak

 

REHABÝLÝTASYON EKÝBÝ:

Fizik ve tedavi ve Rehabilitasyonun her alanýnda olduðu gibi, CP’li çocuklarýn rehabilitasyonu da bir ekip tarafýndan yürütülür. Bir SP rehabilitasyon ekibinde þu uzmanlar yer alýr;

1-) Doktor (Pediatrik Nörolog, Ortopedist, Pediatrik Cerrah, Çocuk Psikiatristi, Beyin Cerrahý, Kulak Burun Boðaz Uzmaný.... Hastalýðýn klinik yapýsýna göre bunlardan biri ya da bir kaçý)

2-) Fizyoterapist

3-) Ýþ-Meþguliyet Terapisti

4-) Ýþitme-Konuþma Terapisti

5-) Psikolog

6-) Çocuk Geliþim Uzmaný

7-) Odyolog

8-) Özel Eðitim Uzmaný

9-) Sozyal Hizmet Uzmaný

 

CP’li çocuklarda Fizik Tedavi ve Rehabilitasyon asýl olarak Fizyoterapist, Ýþ-Meþguliyet Terapisti ve Ýþitme-Konuþma Terapisti tarafýndan yürütülür. Yapýlan bir çok araþtýrmaya göre CP tedavi ve rehabilitasyonunun 1 yaþýndan önceki dönemlerde baþlamasýnýn sonuç alýnmasýný kolaylaþtýrmaktadýr. CP rehabilitasyonuna erken dönemde baþlanmasý CP’li çocukta anormal kas tonusunun düzenlenmesi, normal motor geliþimin saðlanmasýný kolaylaþtýracak kas yapýsýndaki bozukluk nedeniyle oluþabilecek postür bozukluðu önlenebilecek ve çocuðun fonksiyonel olarak baðýmsýzlýðý saðlanacaktýr.

 

CP’de REHABÝLÝTASYON PROGRAMI:

1-) Egzersiz tedavisi

  •       Normal motor geliþim egzersizleri
  •       Germe egzersizleri
  •       Top egzersizleri
  •      Koordinasyon egzersizleri
  •       Su içi egzersizleri
  •        Solunum ve postür egzersizleri

2-) Anormal postüral reflekslerin inhibisyonu

3-) Normal hareketlerin fasilitasyonu

4-) Denge  reaksiyonlarýnýn fasilitasyonu

5-) Ortez (cihaz) uygulamalarý

6-) Ev programý ve aile eðitimi

7-) El-göz koordinasyonu saðlanmasý

8-) Uygun yardýmcý araç gerecin belirlenmesi

9-) Ýþitme-konuþma terapisi

10-) Yemek yeme, giyinme oyun aktiviteleri gibi aktivitelerin eðitimi ; bileþenlerinden oluþur. Tüm bu uygulamalar, özellikle egzersiz uygulamalarý deneyimli çocuk fizyoterapistleri tarafýndan yapýlmalýdýr.

 

Bilinmesi gereken en önemli þey CP tedavi ve rehabilitasyonunun çok uzun süren bir süreç olduðudur. Bebeðin büyümesiyle birlikte rehabilitasyon uygulamalarý da devam eder. Rehabilitasyon çocuk baðýmsýz (ya da en az baðýmlýlýkla) yaþama yetisini kazanana kadar devam etmelidir.

 

CP’li çocuklar da diðer çocuklar gibi bir çok ihtiyacý olan çocuklardýr. Ayrýca çoðu CP’li çocuk diðer çocuklar gibi geliþebilir. CP fiziksel bir özürdür. Az oranda zeka yetersizlikleri, görme, konuþma, iþitme ve algý bozukluklarý fiziksel özre eþlik etse de ilerleyici deðildir. Bilinçli bir yaklaþým ve etkili rehabilitasyon ile yetersizlikleri en aza indirmek mümkündür.

 

REHABÝLÝTASYON SÜRECÝNDE DÝKKAT EDÝLMESÝ GEREKEN NOKTALAR:

1-) Egzersizler aile tarafýndan öðrenilmeli ve evde tekrar edilmelidir.

2-) Egzersizler çok uzun ve sýkýcý olmamalýdýr. Oyun aktiviteleri ile birleþtirilerek yaptýrýlmalýdýr.

3-) CP’li çocuklarda mental ve duyusal engeller yüzünden genellikle yetersiz olan iletiþim kurma yeteneðini arttýrmak için sesli ve renkli oyuncaklar ya da objeler kullanýlmalýdýr.

4-) CP’li çocuðun kontrolü en az 3 ay aralýklarla, pediatrik nörolog, pediatrist, gerekirse ihtiyaç duyulan uzmanlýk alanlarýndaki hekimler, fizyoterapist, iþ-meþguliyet terapisti, odyolog, çocuk geliþim uzmaný ve psikolog tarafýndan yapýlmalýdýr.

5-) Normal çocuk geliþimi izlenerek, CP’li çocuðun bu geliþimi yakalamasý için ailenin çaba göstermesi gerekir. Ancak CP’li bir çocuðun sýnýrlýlýklarý iyi bilinmeli, normal bir çocukla kýyaslanmamalýdýr. Fakat CP’li çocukta geliþimi saðlayabilmek için de erken yaþlardan baþlayarak dil ve sosyal geliþim üzerinde durulmalýdýr.

6-) CP’li bebeklerin taþýnmasý terapistin gösterdiði þekilde destekli ve çevre ile iletiþimini saðlayacak þekilde yapýlmalýdýr.

7-) Oturma, emekleme, ayakta durma gibi motor geliþim aþamalarý terapistin uygun gördüðü zamanlarda baþlatýlmalýdýr.

8-) CP’li çocuðun beslenmesi sýrasýnda uygun oturma ortezleri (yardýmcý cihazlar) ve destekli sandalye kullanýlmalýdýr.

9-) CP’li çocuðun etkilenme tipine göre beslenme þekli ve tipi de deðiþecektir. Bu konuda bir diyetisyenden bilgi alýnmalýdýr. Beslenme sürece sývý yiyeceklerden katý yiyeceklere doðru ilerlemeli, beslenme pozisyonlarý terapistten uygulamalý olarak öðrenilmelidir.

10-) CP’li çocuk mümkün olduðunca uygun bir kaþýk ile beslenmelidir. Okul çaðýna gelen çocuklar fiziksel özürlerine raðmen  bir eðitim kurumunda eðitime baþlatýlmalýdýr.

11-) Zeka problemi, algýlama problemi olan çocuklarýn eðitimi için özel eðitim uzmanlarýnýn yardýmý þarttýr.

12-) Yürümeye baþlayacak CP’li çocuklarda ayakkabý ve gerekiyorsa yürüme cihazýnýn tipine karar vermek önemlidir. Bu seçim fizyoterapist kontrolünde yapýlmalýdýr.

13-) CP’li çocuklarda deðiþik psikolojik bozukluklar oluþabilir. Aile ve çevreyle uyumda zorlanan çocuklar için psikologlardan yardým alýnmalýdýr.

14-) CP’li çocuklarýn evde sürekli bakýcýlar ya da ebeveynlerle kalmalarý doðru deðildir. Normal çocuklarla da iletiþim kurabileceði ortamlar yaratýlmalýdýr.

15-) Havale (konvülzyon) geçiren çocuklar için muhakkak pediatrik nöroloða baþvurulmalýdýr.

16-) CP’li çocuklar aþýrý koruma altýna alýnmamalý ve yapabilecekleri aktivitelere fýrsat tanýnmalýdýr.


20/06/2021 Gün Ortalama:53  Bugün29 ziyaret var  Sitede 1 Kişi var  IP:3.236.98.69