Türkçe




ZÝHÝN GELÝÞÝM GERÝLÝÐÝ

 
Ýzlenme 2222


Zeka çeþitli anlatýmlarla tanýmlanabilen bir sözcüktür. Zeka “amaca yönelik uyumsal davranýþ” olarak tanýmlanabilir. Zeka için bilimsel yetenek tek baþýna bir ölçüt olarak kullanýldýðýnda,var olan bozukluk baðýmsýz olarak deðerlendirilebilir. Böyle bir durum fiziksel etkilerden davranýþ sorunlarýndan, eðitim güçlüklerinden veya yaþam becerilerinin eksikliðinde ya da yoksunluðundan olabilir. Toplumsal uyum ölçütü olarak alýndýðýnda ise bunun bir ruhsal bozukluktan,bir özel öðrenme güçlüðünden veya baþka nedenlerle ortaya çýkan toplumsal uyum sorunlarýnda ayýrt edilmesi gerekir.

Zeka geriliðinin görülmesi yönünden önemli bulunan özelliklerden bazýlarý þunlardýr:

 

1-) Zeka geriliði var olarak belirlenen insanlarýn % 75 i çocuk ve ya ergendir.

2-) Bunlarýn % 70 kadarý okul çaðýndadýr.

3-) Ýlk defa zeka geriliði tanýsý % 100 e yakýn bir oranda eriþkinlikten önce konmaktadýr

4-) Zeka geriliði olarak taný konulanlarýn büyük kýsmý geç ergenlik ve ya erken eriþkinlikte bu adlandýrmadan arýnmaktadýr.

 

ZEKA GERÝLÝÐÝNÝN TANI ÖLÇÜTLERÝ:

Amerikan psikiyatri birliði tarafýndan DSM-IV de belirlenen zeka geriliði (mental reterdasyon) ölçütleri þunlardýr.

1-) Ortalamanýn önemli derece altýnda zeka iþlevselliði

2-) Aþaðýdaki alanlardan en az ikisinde o sýradaki uyum iþlevinde (yani baðlý olduðu kültürel grupta yaþý için beklenen ölçütleri karþýlamada kiþinin gösterdiði etkinlik) eþ zamanlý yetersizliklerin ya da bozukluklarýn olmasý:

  •       Ýletiþim
  •       Kendine bakým
  •       Ev yaþamý
  •       Toplumsal / kiþiler arasý beceriler
  •       Toplumun saðladýðý olanaklarý kullanma
  •       Kendi kendini yönetip yönlendirme
  •       Okulla ilgili iþlevsel beceriler
  •       Ýþ
  •       Boþ zamanlar
  •       Saðlýk ve güvenlik

3-) Baþlangýcýnýn 18 yaþýndan önce olmasý.

 

ZEKA GERÝLÝÐÝNÝN NEDENLERÝ:

1-) Doðum öncesi (Prenatal) nedenler:

  •      Otozomal kromozomal bozukluklar
  •      Cinsiyet kromozom bozukluklarý
  •      Gen anormallikleri
  •      Doðum öncesi enfeksiyonlarý

2-) Doðum sýrasýndaki (perinatal) nedenler:

  •      Zor doðum
  •      Cerebral palsy
  •      Yeni doðan sarýlýðý

3-) Doðum sonrasýndaki (postnatal) nedenler: Kýzamýk,boðmaca,kabakulak ve tüberküloz gibi menenjit ve ensefalit yapan hastalýklar önde gelir. Kuduz aþýsý gibi viral aþýlar sonrasýnda oluþan ensefalopatiler de zeka geriliði oluþturur. Çeþitli nedenlere baðlý oluþan nörolojik rahatsýzlýklar da zeka geriliðine neden olur. Ýleri derecedeki beslenme yetersizlikleri,boðulma,anoksi durumlarý,ciddi kafa travmalarý ve hipotiriodizm de zeka geriliðine neden olan etmenlerdir. Sosyoekonomik düzeyinin düþüklüðü hafif zeka geriliðinden sorumlu olabilir.

 

ZEKA GERÝLÝÐÝNÝN ÝZLENMESÝ VE TEDAVÝSÝ:

Dünyada hýzla geliþen taný yöntemleri ve erken tedavi olanaklarý zeka geriliði olanlarýn yaþam kalitelerini arttýrmaktadýr. Taný ne kadar erken konulursa o kadar çok þey yapýlabilir. Doðumsal kalp  kapak hastalýðý ve ya septal defekti olanlara kalp cerrahisi, kraniyostenozu olanlara beyin cerrahisi giriþimleri uygulanabilir. Kernikterusta (yeni doðan sarýlýðý) kanýn deðiþtirilmesi,fenilketonüri ve galaktosemide özel diyet,hurler hastalýðýnda ve ya piridoksin eksikliðine baðlý epilepsilerde özel vitaminler çeþitli hipoglisemilerde hormonlar ve glikoz perfüzyonlarý zeka geriliði olasýlýðýný azaltan önlemlerdir. Zeka geriliði olanlara daha iyi bakýmýn sunulmasý,eðitimlerindeki ve ya öðretimlerindeki kalitenin arttýrýlmasý ve davranýþ tedavisi onlarýn geleceðini olumlu etkiler. Doðum koþullarýnýn iyileþtirilmesi ve bebeðin komplikasyonsuz doðmasý için önlemlerin alýnmasý zeka geriliði olasýlýðýný azaltýr. Fetustaki sorunlarýn görüntülenmesi ve amniyosentez ile incelenmesi yararlý koruyucu giriþimlerdir.

 

ZEKA GERÝLÝÐÝNDE PSÝKOTERAPÝ:

Zeka geriliði olanlar günlük yaþamýn getirdiði streslerle baþ edebilmek için yeterli ego kaynaklarýna sahip olmadýklarýndan bir çok duygusal bozukluklara yatkýndýrlar. Bu konudaki tedavi gereksinimleri artmasýna karþýn zeka geriliði olanlara psikoterapi uygulamalarý azdýr. Bunun nedenleri þu þekilde sýralanabilir: “zeka geriliði olanlar zorluklarýn daha az farkýndadýrlar ve yardým istemek için yeteri kadar güdülenmeleri yoktur. Düþük zeka düzeyi davranýþýn deðiþtirilmesi gerektiðini anlamaya engeldir. Zeka geriliði olanlarda dürtü kontrolü ve kendilerine güvenin geliþmesi için gerekli olan ego gücü zayýftýr. Bu çocuklarda belirli bir sonuca ulaþmak için çok fazla çaba gerekir.”

Düþük zeka bölümü olanlarýn psikoterapiden son derece yararlandýðýný aktaran çalýþmalar vardýr.

 

DAVRANIÞ TEDAVÝSÝ:

Zeka geriliði olanlarýn % 96 sýný oluþturan hafif ve orta gruplarda davranýþsal giriþimler son derece etkilidir. Zeka geriliði olanlara uygulanan davranýþ tedavisinin amacý ruhsal bozukluðu tedavi etmek deðil,yetenek eksikliklerinin bulunduðu iç görü kontrolü,sosyal beceriler ve eðitim sorunlarý gibi alanlardaki uyumu kolaylaþtýrmaktadýr. Ýç görü kontrolü sorunlarý uyarýlmýþ nitelikteki davranýþlarýn düzeltilmesini,olumlu davranýþlarýn pekiþtirilmesini ve stereotipilerin azaltýlmasýný amaçlayan tekniklerle tedavi edilir. Ýstenmeyen davranýþlarý etkin bir þekilde azaltan cezalandýrma ise en son baþvurulacak yoldur. Davranýþ tedavisi ile sosyal yetenekler de özellikle iletiþim ve günlük yaþam yeteneklerinde belirgin düzelmeler saðlanýr. Genel olarak pekiþtirme teknikleri anlatým dilinin geliþmesinde yönergeleri anlamada ve izlemede,temel kiþisel ve ev içi yaþam becerilerinin kazanýlmasýnda olumlu sonuçlar verir. Davranýþsal giriþimlerin uygulanmasýyla akademik performansta da artýþ görülür.


20/06/2021 Gün Ortalama:53  Bugün30 ziyaret var  Sitede 1 Kişi var  IP:3.236.98.69